Projekt ustawy o rejestrowanych związkach partnerskich
Aktualności|
Getting your Trinity Audio player ready...
|
https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12390652/katalog/13088565#13088565
https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12390651
UZASADNIENIE do projektu ustawy wprowadzającej ustawę o rejestrowanych związkach partnerskich
POTRZEBA I CEL WYDANIA AKTU
Ustawa wprowadzająca ustawę o rejestrowanych związkach partnerskich ma na celu wprowadzenie do polskiego porządku prawnego nowej instytucji rejestrowanego związku partnerskiego. Rejestrowany związek partnerski oparty będzie na zasadach równości i niedyskryminacji, zapewniając wszystkim osobom, niezależnie od płci, możliwość realizacji ich potrzeb i pragnień życiowych. Zapewnienie możliwości zawarcia rejestrowanego związku partnerskiego przez osoby tej samej i różnej płci będzie chronić te osoby przed wykluczeniem, a także zapewni możliwość jasnego określenia wzajemnych praw i obowiązków. Projekt jest więc odpowiedzią na potrzeby społeczne par tej samej płci, które nie mają dostępu do instytucji małżeństwa, ale także par różnej płci żyjących w związkach nieformalnych, które z różnych przyczyn nie mogą lub nie chcą zawrzeć małżeństwa
Ustawa wprowadzająca ustawę o rejestrowanych związkach partnerskich ma także na celu wykonanie ciążących na Polsce zobowiązań międzynarodowych, przede wszystkim wynikających z Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284): wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 12 grudnia 2023 r. w sprawie Przybyszewska i inni przeciwko Polsce (skarga nr 11454/17 i 9 innych) oraz z dnia 19 września 2024 r. w sprawie Formela i inni przeciwko Polsce (skarga nr 58828/12 i 4 inne). Jak wynika z orzecznictwa ETPC, Polska jest zobowiązana do zapewnienia ram prawnych umożliwiających parom tej samej płci odpowiednie uznanie i ochronę ich związku. Do zaadresowania problemu nieuznawania związków osób tej samej płci wzywała Polskę także Europejska Komisja przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI, pkt 32 raportu z 27 czerwca 2023 r.[1]), Komisarz Praw Człowieka Rady Europy (pkt 16 memorandum na temat stygmatyzacji osób LGBTI w Polsce z dnia 3 grudnia 2020 r. [2]) czy – ostatnio – Komitet Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (pkt 23 (b) uwag końcowych z dnia 27 września 2024 r.[3]).
Z omówionych wyżej standardów wynika obowiązek co najmniej zapewnienia, że ustawa o rejestrowanych związkach partnerskich powinna zawierać postanowienia dotyczące:
- praw i obowiązków osób w związkach partnerskich do wzajemnej pomocy,
- podatków od spadków i darowizn,
- dziedziczenia ustawowego,
- możliwości skorzystania z urlopu na opiekę nad chorym partnerem,
- możliwości objęcia drugiej osoby w związku partnerskim ubezpieczeniem zdrowotnym,
- alimentów,
- świadczeń w przypadku śmierci partnera,
- prawa do pochówku,
- praw rodzicielskich.
Mając na uwadze powyższe zobowiązania, ustawa wprowadzająca ustawę o rejestrowanych związkach partnerskich zawiera uregulowania dotyczące opieki zdrowotnej, zabezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego, pomocy społecznej, dziedziczenia, podatków, a także udzielania cudzoziemcom prawa pobytu i ochrony międzynarodowej.
Głównymi celami ustawy wprowadzającej ustawę o rejestrowanym związku partnerskim są więc:
- wprowadzenie nowej instytucji do polskiego prawa, które zapewni ochronę parom jednopłciowym i umożliwi parom różnopłciowym formalizację ich związku,
- odpowiedź na potrzeby społeczne, ale też wyzwania, związane ze zmieniającym się społeczeństwem, modelem rodziny, demografią, stylem życia,
- wykonanie wyroku ETPCz przeciwko Polsce z grudnia 2023 roku (po podobnym wyroku związki wprowadziły np. Włochy – w 2016 roku) i z września 2024 r.,
- uznanie zagwarantowanej w Konstytucji RP przyrodzonej godności i równości wszystkich obywateli wobec prawa,
- realizacja międzynarodowych zobowiązań i wdrożenie zaleceń dotyczących
- niedyskryminacji i poszanowania godności i prawa do życia rodzinnego i prywatnego każdej osoby.
Potrzeby dotyczące projektu ustawy były omawiane i konsultowane z organizacjami pozarządowymi oraz grupami nieformalnymi działającymi na rzecz osób LGBT i ich rodzin od stycznia do września 2024 r., podczas spotkań na żywo oraz online.
STAN FAKTYCZNY
Związki nieformalne i tworzone przez nie rodziny przyjmują różne strategie radzenia sobie z brakiem uznania ich relacji w polskim porządku prawnym. Osoby pozostające w związkach nieformalnych udzielają sobie wzajemnych upoważnień, których można udzielić każdej osobie – nie tylko osobie bliskiej czy członkowi rodziny. W praktyce, partnerzy tej samej płci udzielają sobie upoważnień (pełnomocnictw) do odbioru korespondencji (art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe, Dz. U. z 2023 r. poz. 1640, z późn. Zm.), do załatwiania spraw podatkowych (art. 138a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383, z późn. zm.), do reprezentowania w konkretnej, wskazanej w upoważnieniu sprawie przed urzędami (art. 32 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572). Zakres możliwych upoważnień jest zatem bardzo wąski i – co należy podkreślić – nie są to upoważnienia przyznające uprawnienia osobom bliskim czy członkom rodziny, ale upoważnienia, które mogą być udzielone każdej osobie. Udzielenie niektórych tego typu upoważnień obciążone jest dodatkowo opłatą skarbową, od której zwolnieni są członkowie rodziny, w tym małżonkowie.
Najważniejsze dla osób pozostających w bliskich związkach uprawnienia wciąż pozostają zastrzeżone dla małżonków. Co więcej, wiele osób pozostających w związkach nieformalnych nie ma wystarczającej świadomości prawnej, że konieczne jest udzielanie takich upoważnień, albowiem błędnie zakłada, iż prawo chroni wszystkie bliskie osoby. W konsekwencji często w sytuacji nagłej osoby te pozostają bez jakiejkolwiek ochrony i mają poczucie rażącej niesprawiedliwości. Udzielanie upoważnień, choć z pewnością jest narzędziem przydatnym w wielu sytuacjach, nie stanowi uniwersalnego rozwiązania dla wszystkich problemów związanych z reprezentowaniem interesów osób bliskich. Jest to mechanizm, który wymaga spełnienia szeregu warunków i obarczony jest licznymi ograniczeniami. Każde upoważnienie jest sporządzone pod kątem konkretnych czynności i instytucji. Upoważnienie wydane na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego nie będzie np. ważne przed organami administracji skarbowej. Podobnie, upoważnienie do reprezentowania drugiej osoby przed organami administracji skarbowej nie upoważni do odbioru przesyłki pocztowej. Sporządzenie pełnomocnictwa wymaga czasu i znajomości przepisów. Konieczne jest precyzyjne określenie zakresu udzielanych uprawnień, aby uniknąć nieporozumień i potencjalnych problemów w przyszłości. Aby skutecznie zabezpieczyć swoje interesy, partnerzy powinni wykazać się dalekowzrocznością i przewidzieć różne scenariusze, co nie jest wymagane od małżonków, których status jest uznawany w polskim porządku prawnym per se.
Jak zauważył Europejski Trybunał Praw Człowieka we wspomnianej wyżej sprawie Przybyszewska i inni przeciwko Polsce “udzielanie sobie nawzajem pełnomocnictwa, sporządzenie testamentów i upoważnienie do dokumentacji medycznej nie zaspokaja podstawowych potrzeb pary żyjącej w stabilnym i zaangażowanym związku”, gdyż jest to rozwiązanie fragmentaryczne, a nie systemowe.
Przechodząc do omówienia konkretnych uprawnień zastrzeżonych dla małżonków, których nie można zapewnić poprzez udzielanie sobie wzajemnych upoważnień, w obszarze dziedziczenia, zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm.), z ustawy są powołani do spadku małżonkowie, a nie są powołane do spadku po sobie osoby pozostające w związku nieformalnym. Jeżeli osoba pozostająca w związku nieformalnym nie sporządzi testamentu, partner nie będzie po niej dziedziczyć. Małżonek jest także zwolniony od podatku od spadku (art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz. U. z 2024 r. poz. 596). Partnerzy w związkach nieformalnych dziedziczą po sobie wyłącznie, jeżeli sporządzili testamenty – wówczas obciążeni są jednakże podatkiem od spadku, który w tym przypadku wynosi nawet 20% (art. 15 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn). Tak samo skonstruowane są przepisy dotyczące podatku od darowizn – małżonek jest od tego podatku zwolniony, partner jest obciążony podatkiem do 20% (niżej więcej na temat sytuacji podatkowej osób w związkach partnerskich).
Należy podkreślić, że według sondażu przeprowadzonego przez Kantar Milward Brown (badania przeprowadzono w dniach 28–31 sierpnia 2017 r. metodą CATI na reprezentatywnej grupie 516 Polaków powyżej 50. roku życia[4], dostęp 19.09.2024 r.) tylko 13% Polaków powyżej 50. roku życia zdecydowało się na sporządzenie testamentu, w Polsce nadal preferowanym sposobem spadkobrania jest dziedziczenie na podstawie przepisów ustawowych. Te z kolei, jak wyżej wyjaśniono, wykluczają osoby pozostające w związkach nieformalnych. O ile osoby różnej płci tworzące związek partnerski mają możliwość zawarcia małżeństwa choćby po to, by zabezpieczyć swoje prawa majątkowe po śmierci jednego z partnerów, takiej możliwości pozbawione są osoby tej samej płci, które również tworzą związek partnerski, a także osoby z niepełnosprawnością intelektualną i psychiczną.
Prawo pochówku przysługuje wyłącznie małżonkom. W ustawie z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2024 r. poz. 576) nie zastrzeżono tego prawa dla osób pozostających we wspólnym pożyciu. Co więcej, prawo pochowania zwłok przysługuje, w kolejności: małżonkowi, krewnym zstępnym, krewnym wstępnym, krewnym bocznym do 4 stopnia pokrewieństwa i powinowatym w linii prostej do 1 stopnia – jeśli żadna z tych osób z tego prawa nie skorzysta, prawo to przysługuje również „osobom, które do tego dobrowolnie się zobowiążą” (art. 10). Krąg osób, którym przysługuje prawo pochówku, jest zatem bardzo szeroki i w praktyce niewielkie są szanse na uznanie prawa pochówku partnerki czy partnera. Taka wykładnia przepisu rodzi konsekwencje dla partnera pozostałego przy życiu. Jeśli uznamy, że przepis nie wprowadza katalogu pierwszeństwa, zarówno rodzina zmarłego, jak i osoba w związku partnerskim będą mieli równe prawo do pochowania zmarłego. W przypadku braku konfliktu między członkami rodziny a osobą w związku partnerskim pochówek zmarłego zostanie dokonany na podstawie konsensusu między uprawnionymi. Problematyczna może się okazać sytuacja, w której rodzina zmarłego i jego partner mają odrębne zdanie na temat miejsca czy obrządku, w jakim zmarły miałby zostać pochowany. Przychylając się do dominującej wykładni przepisu, decyzja w sprawie pochówku zmarłego powinna nastąpić poprzez konsensus, z tym że w braku porozumienia rodzina i partner mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd zaistniałego sporu dotyczącego wykonywania wspólnego prawa.
Partnerom nie przysługują właściwie żadne uprawnienia zastrzeżone dla małżonków w obszarze opieki społecznej, zabezpieczenia społecznego czy ubezpieczenia zdrowotnego (i ustaw pokrewnych). I tak – wyłącznie małżonek może objąć swojego małżonka ubezpieczeniem zdrowotnym (art. 5 pkt 3b ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm.) oraz wyłącznie małżonek dziedziczy prawo do renty i emerytury – partnerzy tej samej płci są tej możliwości pozbawieni, nawet jeżeli pozostają w ważnie zawartym związku małżeńskim za granicą (w takim przypadku rentę rodzinną otrzymuje małżonek zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm.). W sprawie uznania prawa do emerytury obywatela Francji po zmarłym małżonku tej samej płci, obywatelu polskim, sąd nie uznał prawa do emerytury skarżącego (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. akt XIV U 2204/19). Wyłącznie małżonkowi przysługuje zasiłek opiekuńczy w przypadku konieczności sprawowania osobistej opieki nad chorym drugim małżonkiem.
Z niekonsekwencją ustawodawca podchodzi do analizowanego problemu w obszarze pomocy społecznej. W art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283) zdefiniowano rodzinę jako osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Tym samym pojęcie „rodziny” nie zostało oparte wyłącznie na więzach prawnych, powinowactwa czy pokrewieństwa, lecz faktycznych więzach, które występują między osobami. Tym samym ustawodawca odszedł od definiowania rodziny w tradycyjny sposób, znajdujący zastosowanie na gruncie ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809), dalej jako: KRO, i skłonił się ku pojęciu rodziny jako jednostki społecznej, której członkowie rzeczywiście ze sobą przebywają i bytują, i co do których osoba zainteresowana odnosi się jak do członków rodziny. Takie ujęcie wywołuje określone konsekwencje na gruncie tej ustawy, bowiem osoba w związku partnerskim zostanie uznana za członka rodziny i dochody tej osoby będą wliczone do kryterium dochodowego ustalającego prawo do uzyskania pomocy społecznej, co stanowi pewną niekonsekwencję ustawodawcy (w tym przypadku, włączając osobę w związku partnerskim do członków rodziny, obniża się kryterium dochodu przypadającego na członka rodziny, co może utrudnić przyznanie pomocy społecznej).
Brak instytucji rejestrowanych związków partnerskich nabiera znaczenia na gruncie podatkowym. O ile nieliczne aspekty są możliwe do uregulowania na gruncie prawa prywatnego, możliwość ułożenia stosunków prawnych między partnerami napotyka daleko idące ograniczenia w obszarze prawa podatkowego. W obszarze podatku dochodowego od osób fizycznych partnerzy nie są traktowani jako małżonkowie. W konsekwencji nie mogą wspólnie opodatkować swoich dochodów. Wszelkie ulgi podatkowe są również zamknięte dla partnerów jako osób niespokrewnionych.
Ochrona rodziny, równe traktowanie i priorytet dobra dziecka są fundamentalnymi zasadami przewidzianymi w Konstytucji RP i w wiążących Polskę aktach prawa międzynarodowego, zwłaszcza Konwencji o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526) i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Mimo to, przepisy ustawowe w większości przypadków nie dostrzegają obecnie faktycznych relacji rodzinnych łączących dzieci z ich rodzicami społecznymi – tj. osobami, z którymi ich rodzic prawny pozostaje w związku nieformalnym i którzy faktycznie biorą udział w wychowaniu dziecka. Jak wyżej wspomniano, jedynie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej definiuje pojęcie rodziny na tyle szeroko, że obejmuje także wspólnie wychowywane przez osoby w związkach partnerskich dzieci. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, z późn. zm.) z kolei definiuje rodzinę zupełnie inaczej, poprzez wymienienie jej członków. Z kolei ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780), definiując krąg osób uprawnionych do zasiłku opiekuńczego w sytuacji konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny wymienia w definicji tego pojęcia ojczyma i macochę, przyznając tym samym uprawnienie do zasiłku rodzicom społecznym, ale tylko jeśli zawarli z rodzicem prawnym związek małżeński, czego osoby tej samej płci oraz niektóre osoby z niepełnosprawnością intelektualną i psychiczną nie mogą zrobić. Tymczasem z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (zob. m.in. wyrok z 24 marca 2022 r. w sprawie C.E. oraz inni przeciwko Francji, skargi nr 29775/18 and 29693/19; wyrok z 7 kwietnia 2022 r. w sprawie Callamand przeciwko Francji, skarga nr 19511/16), że ochronę życia rodzinnego objęte są relacje między dzieckiem, a osobą faktycznie sprawującą nad nim pieczę, a obowiązkiem państwa jest wprowadzenie regulacji, która relacje te zabezpieczy.
Zawarcie zagranicznego związku partnerskiego albo małżeństwa jednopłciowego nie rozwiązuje problemu próżni prawnej, w jakiej znajdują się osoby partnerskie na terytorium Polski. Organy administracji i sądy w Polsce nie uznają zawartych zgodnie z prawem obcym związków partnerskich albo małżeństw jednopłciowych. Osoba, która zawarła związek partnerski za granicą, w myśl przepisów prawa obcego zmienia stan cywilny. W konsekwencji istnieje oczekiwanie, że jej stan cywilny zostanie odnotowany również w rejestrach kraju, którego jest obywatelem. Nie jest bowiem pożądane, by każdorazowe przekroczenie granicy kraju powodowało zmianę stanu cywilnego partnera – stanowi to także naruszenie zasady niepodzielności stanu cywilnego. Nie powinno się zatem odmawiać urzeczywistnienia w rejestrze zdarzeń, które w obcym porządku prawnym wywołują określone konsekwencje prawne. Brak odnotowania w polskim systemie akt stanu cywilnego faktu zawarcia związku partnerskiego może powodować, że osoba pozostająca w związku partnerskim będzie przedstawiała się jako osoba stanu wolnego, a polski system akt stanu cywilnego i wydawane odpisy oraz zaświadczenia każdorazowo wskażą stan cywilny jako wolny. Oprócz potencjalnego zagrożenia międzynarodowej bigamii istnieje ryzyko nadużyć i w innych obszarach, gdzie stan wolny danej osoby wpływa na określone prawa, ulgi i przywileje.
GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PROJEKTU USTAWY
Prawo o aktach stanu cywilnego
Ustawa wprowadzająca ustawę o rejestrowanych związkach partnerskich zawiera przepisy nowelizujące ustawę z dnia z dnia 28 listopada 2014. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1378, z późn. zm.), dalej jako: PASC. Zawarcie oraz rozwiązanie rejestrowanego związku partnerskiego następuje przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (lub przed konsulem) i wpływa na stan cywilny. Tylko takie rozwiązanie – w obliczu proponowanych i koniecznych zmian w licznych przepisach prawa – zapewni bezpieczeństwo i spójność rejestrów oraz niezbędną publicznoprawną kontrolę nad uprawnieniami i obowiązkami osób w związku partnerskim. Pozostawanie w rejestrowanym związku partnerskim stanowi przeszkodę w zawarciu małżeństwa z inną osobą – tylko zmiana stanu cywilnego w wyniku zawarcia związku partnerskiego uzasadnia takie rozwiązanie. Jednocześnie liczne przepisy szczególne i wykonawcze wymagają w określonych sytuacjach przedstawienia odpisu aktu stanu cywilnego jako dowodu potwierdzającego możliwość skorzystania z danego uprawnienia. Kierownik urzędu stanu cywilnego powinien więc sporządzać akt związku partnerskiego po jego zawarciu, a po jego ustaniu wpisywać do aktu wzmiankę dodatkową.
Osoba zamierzająca zawrzeć związek partnerski przedstawia dokument tożsamości wybranemu kierownikowi urzędu stanu cywilnego albo konsulowi oraz składa zapewnienie, że nie wie o istnieniu okoliczności wyłączających zawarcie związku partnerskiego. Oświadczenie to może być złożone przez pełnomocnika. Osoby zamierzające zawrzeć związek partnerski składają oświadczenia o nazwisku, które każda z nich będzie nosić po zawarciu związku partnerskiego. Zapewnienie jest ważne przez okres 6 miesięcy od daty jego złożenia, ale związek partnerski nie może być zawarty przed upływem 14 dni od dnia jego złożenia. Kierownik urzędu stanu cywilnego może zezwolić na zawarcie związku partnerskiego przed upływem tego terminu, jeżeli przemawiają za tym ważne względy, jak np. stan zagrożenia życia.
Oświadczenia o zawarciu związku partnerskiego powinny zostać złożone kierownikowi urzędu stanu cywilnego lub konsulowi na piśmie – nie muszą zostać złożone jednocześnie; jednakże oświadczenie drugiej osoby zawierającej związek partnerski powinno zostać złożone w terminie 7 dni od złożenia oświadczenia przez pierwszą z osób. Złożenie pisemnych oświadczeń o zawarciu związku partnerskiego dokumentuje się w formie protokołu, który podpisują osoby zawierające związek partnerski oraz kierownik urzędu stanu cywilnego albo konsul. Na wniosek osób zamierzających zawrzeć związek partnerski kierownik urzędu stanu cywilnego przyjmuje oświadczenia o zawarciu związku partnerskiego poza urzędem stanu cywilnego.
Ustawa przewiduje odrębny tryb zawarcia związku partnerskiego dla osób, które zawarły za granicą związek małżeński tej samej płci i chciałyby, żeby wywoływał on w Polsce takie skutki, jak związek partnerski. Składają one zapewnienie o braku okoliczności wyłączających powstanie związku partnerskiego w tym trybie, dołączając odpis zagranicznego aktu małżeństwa wraz z tłumaczeniem przysięgłym na język polski. Następnie składają przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo konsulem oświadczenie, że ich małżeństwo wywołuje w polskim porządku prawnym takie skutki, jakie pociąga za sobą zawarcie związku partnerskiego.
PASC szczegółowo reguluje ustanie związku partnerskiego – związek partnerski ustaje na skutek zawarcia małżeństwa przez osoby pozostające ze sobą w związku partnerskim z mocy prawa w chwili zawarcia małżeństwa. Kierownik USC dołącza do aktu związku partnerskiego wzmiankę dodatkową o jego ustaniu na podstawie odpisu aktu małżeństwa. Związek partnerski ustaje także po złożeniu przez osoby w związku partnerskim, osobiście lub przez pełnomocnika, oświadczeń o jego rozwiązaniu, przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem. Oświadczenia mogą zostać złożone jednocześnie lub w odstępie maksymalnie 3 dni.
Wreszcie w PASC uregulowano jednostronne rozwiązanie związku partnerskiego – osoba zamierzająca rozwiązać związek partnerski jednostronnie może złożyć takie oświadczenie woli osobiście wybranemu kierownikowi urzędu stanu cywilnego lub konsulowi. Oświadczenie złożone w tym trybie osoba je składająca może wycofać w terminie 30 dni od jego złożenia. O ile tego nie zrobi, kierownik urzędu stanu cywilnego doręcza oświadczenie drugiej osobie w związku partnerskim. W razie niemożności doręczenia kierownik urzędu stanu cywilnego przesyła odpis oświadczenia osobie, która je złożyła, wraz ze zobowiązaniem do doręczenia oświadczenia przez komornika. W przypadku skutecznego doręczenia oświadczenia związek partnerski ustaje w dniu następnym po dniu doręczenia oświadczenia drugiej osobie partnerskiej.
PASC reguluje także zawarcie związku partnerskiego w Polsce przez cudzoziemców.
Prawo podatkowe
Ustawa przewiduje, że osoby w związku partnerskim są uprawnione do wspólnego opodatkowania dochodów zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 226, z późn. zm.), dalej jako: UPDOF. W celu zapobieżenia nadużywania instytucji związku partnerskiego wyłącznie dla preferencji podatkowych, warunki do wspólnego opodatkowania dochodów są analogiczne jak w przypadku małżonków, a mianowicie dla celów złożenia wspólnego rozliczenia podatkowego osób w związku partnerskim konieczne jest istnienie wspólnoty majątkowej, a także pozostawanie w związku partnerskim przez cały rok. W przypadku osób w związkach partnerskich, które zawrą związek w trakcie trwania roku podatkowego, wspólne rozliczenie będzie możliwe pod warunkiem, że związek ten trwał do końca roku podatkowego. Projekt zakłada rozszerzenie niektórych zwolnień przedmiotowych od podatku dochodowego od osób fizycznych na osoby w związku partnerskich, jak przykładowo art. 21 ust. 1 pkt 58ab, pkt 59 czy pkt 59b UPDOF.
Na gruncie ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2024 r. poz. 596, z późn. zm.), dalej jako: UPSD, projekt zakłada dodanie osób w związku partnerskim do katalogu osób uprawnionych do zwolnienia, o którym mowa w art. 4a UPSD. W ten sposób osoby żyjące w związkach partnerskich będą mogły skorzystać ze zwolnienia z opodatkowania nabycia własności rzeczy i praw z tytułu dziedziczenia, darowizny, zachowku, nieodpłatnego zniesienia współwłasności, nieodpłatnej renty, użytkowania czy służebności. Ponadto, osoby w związku partnerskim będą zaliczone do I grupy podatkowej, którą tworzą członkowie najbliższej rodziny. Zaliczenie do tej grupy spowoduje, że w przypadku braku spełnienia przesłanek do zwolnienia podmiotowego, o którym mowa w art. 4a UPSD, zastosowanie znajdzie najniższa stawka podatku od spadków i darowizn. W ten sposób osoby tworzące rejestrowane związki partnerskie zyskają prawo do korzystania z ulgi podatkowych, jak np. art. 4 ust. 1 pkt 5a UPSD, przewidujący zwolnienie z podatku nabycia w drodze dziedziczenia prawa do wkładu mieszkaniowego w spółdzielni mieszkaniowej czy art. 4 ust. pkt 9 UPSD przewidujący zwolnienie z opodatkowania wyposażenia mieszkania, mebli, dzieł sztuki, przedmiotów użytku codziennego.
Rozszerzenie powyższego katalogu o osoby w rejestrowanych związkach partnerskich czynić będzie zadość postulatom osób pozostającym w związkach partnerskich i pozwoli zabezpieczyć majątek, który osoby tworzące związki partnerskie pomnażają w toku wspólnego życia, a który do tej pory był opodatkowany najwyższą stawką podatku (20%), jak w przypadku osób niespokrewnionych, bez możliwości skorzystania z jakichkolwiek zwolnień podatkowych.
Nowelizacja w obrębie podatku od spadków i darowizn przyczyni się również do oczekiwanej zmiany na gruncie ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 295), dalej jako: PCC. Zaliczenie osób tworzących związki partnerskie do katalogu I grupy podatkowej, w rozumieniu UPSD, umożliwi tym osobom korzystanie ze zwolnień od podatku od czynności cywilnoprawnych przewidzianych dla osób zaliczonych do I grupy podatkowej. Zgodnie z art. 9 pkt 10 b PCC zwolnione są z opodatkowania pożyczki, które zostały zawarte w formie pisemnej, ale zwolnienie to przysługuje wyłącznie wtedy, jeśli pożyczka jest zawarta między osobami, o których mowa w art. 4a UPSD w przypadku spełnienia dodatkowych warunków. Dodanie więc osób tworzących związki partnerskie do katalogu osób wymienionych na gruncie art. 4a UPSD spowoduje, że osoby te będą mogły skorzystać ze zwolnienia na gruncie PCC w przypadku udzielenia pożyczki pieniężnej. Osoby partnerskie będą mogły także skorzystać ze zwolnienia z podatku w przypadku umowy zamiany lokalu lub budynku mieszkalnego na podstawie art. 9 pkt 5 PCC oraz umowy pożyczki, o której mowa w art. 9 pkt 10 lit. c tej ustawy, zawartej między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu – na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn, a zatem do kwoty 36.120 zł w ciągu 5 lat (bez obowiązku składania deklaracji PCC-3 oraz dokumentowania sposobu otrzymania pożyczki).
Na gruncie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2024 r. poz. 361, z późn. zm.) następuje zmiana brzmienia art. 48 ust. 1 tej ustawy i rozszerzenie zakresu oddziaływania przepisu także w przypadku “zawarcia związku partnerskiego”, co pozwoli na zwolnienie od podatku importu rzeczy osobistego użytku, w tym także rzeczy nowych, należących do osoby przenoszącej miejsce zamieszkania z terytorium państwa trzeciego na terytorium Polski w związku z zawarciem związku partnerskiego, jeżeli osoba ta miała miejsce zamieszkania na terytorium państwa trzeciego przez okres co najmniej 12 miesięcy poprzedzających zmianę tego miejsca.
W podobnym zakresie następuje zmiana w ustawie z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1542, z późn. zm.). uprawnienia i obowiązki dotyczące małżonków zostają rozszerzone na osoby w związkach partnerskich. Przykładowo zmianie ulega art. 110 ust. 2 i 3 tej ustawy w zakresie, w jakim zwalnia się od akcyzy samochód osobowy przywożony przez osobę fizyczną przybywającą z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju na pobyt stały w związku z zawarciem związku małżeńskiego albo związku partnerskiego, jeżeli łącznie są spełnione warunki, o których mowa w ust. 1, oraz przywóz następuje w okresie 2 miesięcy przed przewidywaną datą zawarcia odpowiednio związku małżeńskiego albo związku partnerskiego albo 4 miesięcy po dacie zawarcia odpowiednio tego związku małżeńskiego albo tego związku partnerskiego.
Nowelizowana jest także ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 2111) poprzez dodanie w załączniku (wykaz przedmiotów opłaty skarbowej, stawki tej opłaty oraz zwolnienia) osób w związkach partnerskich jako podmiotów uprawnionych do zwolnienia z opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.
Zabezpieczenie społeczne
Ustawa wprowadza odpowiednie zmiany do ustaw, które przyznają odpowiednie uprawnienia na gruncie zabezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego czy świadczeń w przypadku macierzyństwa i choroby – zarówno jeśli chodzi o świadczenia krótko-, jak i długoterminowe.
I tak, w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90, z późn. zm.) zakres podmiotowy ustawy zostanie rozszerzony o drugą osobę w związku partnerskim, która uzyska tożsame uprawnienia co małżonek rolnika. Analogiczne rozwiązanie jest przewidziane w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.), co pozwoli na podział środków gromadzonych na subkoncie w sposób analogiczny jak małżonkowie (przy spełnieniu dodatkowych przesłanek ustawowych).
Rozszerzenie katalogu członków rodziny, o których mowa w art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm.) nada uprawnienia do uzyskania renty rodzinnej w przypadku śmierci osoby w związku partnerskim. Rozszerzenie z kolei katalogu osób uprawnionych do zasiłku pogrzebowego (art. 77 ust. 2 tej ustawy) pozwoli na uzyskanie tego zasiłku przez pozostałą przy życiu osobę w związku partnerskim.
Ustawa wprowadza zmiany w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780). Zmiana brzmienia art. 32 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz lit. c, pkt 2b lit. a oraz lit. b tej ustawy poprzez dodanie drugiej osoby z związku partnerskim umożliwia otrzymanie zasiłku opiekuńczego tym osobom, które zostały zwolnione od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nie tylko nad małżonkiem czy dziećmi, ale także drugą osobą w związku partnerskim czy jej dziećmi. Rozszerzenie katalogu członków rodziny, o których mowa w art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1243), pozwoli na uzyskanie odszkodowania przez osoby w związkach partnerskich, których członek rodziny (partner) zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowe.
Wprowadzenie do polskiego porządku prawnego instytucji rejestrowanego związku partnerskiego wymaga zmian w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm.) i objęcie nie tylko małżonków i członków rodziny wskazanych do tej pory w tej ustawie, ale również osób pozostających w związku partnerskim ubezpieczeniem zdrowotnym.
Objęcie osób w związku partnerskim oraz dzieci wychowywanych wspólnie w takim związku (a będących w świetle polskiego prawa dzieckiem jednej z osób w związku partnerskim) definicją rodziny z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, z późn. zm.), pozwoli na właściwie i odzwierciedlające faktyczną sytuację danej rodziny obliczanie wysokości zasiłku rodzinnego. Pozwoli to także zastosować do rodzin tworzonych przez osoby w związku partnerskim definicję rodziny wielodzietnej, a także – po odpowiednich zmianach – ustawę z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny (Dz. U. z 2024 r. poz. 858). W konsekwencji osoby w związku partnerskim wychowujące dzieci nie będące w świetle prawa ich wspólnymi dziećmi nie będą mogły korzystać z uprawnień dla osób samotnie wychowujących dziecko.
Zmiany w obszarze ubezpieczeń społecznych dotyczą również organizacji pracowniczych programów emerytalnych oraz pracowniczych planów kapitałowych. Ustawa wprowadzająca nowelizuje przepisy regulujące uprawnienia publicznoprawne różnych szczególnych grup zawodowych i służb (przykładowo: ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą (Dz. U. z 2023 r. poz. 2015), ustawa z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. z 2021 r. poz. 2314), ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia (Dz. U. poz. 658).
Wprowadzenie proponowanych zmian będzie miało znaczący wpływ na życie osób pozostających w rejestrowanych związkach partnerskich. Zwiększy ich poczucie bezpieczeństwa finansowego i zapewni równość wobec prawa. Przyczyni się do wzrostu stabilności związków partnerskich i zmniejszenia ryzyka pozostawienia drugiej osoby w związku partnerskim bez podstawowego zabezpieczenia w sytuacjach kryzysowych, jak śmierć drugiej osoby w związku partnerskim, jej choroba lub trwała niezdolność do pracy.
Prawo prywatne
Zapewnienie osobom w związkach partnerskich bezpieczeństwa prawnego, które ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego ułożenia ich relacji osobistych oraz majątkowych, a także stosunków prawnych z osobami trzecimi i bezpieczeństwa obrotu majątkowego, na co wskazał Europejski Trybunał Praw Człowieka w omówionych wyżej wyrokach, wymaga dokonania zmian prawnych w wielu aktach z zakresu szeroko rozumianego prawa prywatnego. W pierwszej kolejności wskazać należy Kodeks cywilny, w tym jego przepisy o prawie spadkowym. Poszanowanie konstytucyjnej ochrony własności i dziedziczenia wymaga uwzględnienia osób w związku partnerskim w kręgu spadkobierców ustawowych oraz uprawnionych i zobowiązanych do zachowku. Licznych zmian wymagał także Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w celu uwzględnienia nowego rodzaju spraw cywilnych, w tym sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej między osobami w związku partnerskim, sprawy o unieważnienie związku partnerskiego, czy też postępowań związanych z zawieraniem związku partnerskiego. Ochrona relacji majątkowych między osobami w związku partnerskim wymagała dokonania zmian m.in. w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 2488, z późn. zm.), ustawie z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 558), ustawie z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 18, z późn. zm.), ustawie z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz. U. z 2021 r. poz. 170), ustawie z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. poz. 326, z późn. zm.). Ochrona wierzycieli osób pozostających w związkach partnerskich uzasadnia odpowiednie zmiany w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. Z 2024 r. Poz. 794, z późn. zm.) oraz ustawie z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1428). Wszystkie te zmiany zmierzają do tego, żeby przewidywalna była sytuacja prawna osób wchodzących w relacje kontraktowe z osobami pozostającymi w rejestrowanym związku partnerskim.
Kwestie transgraniczne
Z uwagi na rosnącą mobilność obywateli i obywatelek oraz możliwość zarejestrowania związku partnerskiego lub zawarcia małżeństwa (między osobami tej samej lub różnej płci) za granicą, konieczne są zmiany w aktach prawnych regulujących kwestie transgraniczne.
Jak wyżej wspomniano, osoby tej samej płci pozostające w małżeństwie zgodnie z prawem innego niż Rzeczypospolita Polska państwa mogą złożyć zgodne oświadczenia przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, iż chcą, aby małżeństwo to wywierało skutki prawne równoważne z zawarciem związku partnerskiego. Jednocześnie zawarty za granicą (lub też w kraju) związek partnerski stanowi przeszkodę do zawarcia kolejnego związku partnerskiego lub małżeństwa z inną osobą. W konsekwencji związek partnerski zawarty za granicą powinien być uznany za równoważny ze związkiem partnerskim zawartym w Polsce.
Rejestrowany związek partnerski powinien być kategorią na tyle pojemną, by na podstawie kwalifikacji autonomicznej móc uznać, że dana instytucja (np. Istniejący we Francji Pacte civil de solidarité, PACS, Cywilna Umowa Solidarności) odpowiada rdzeniowi “związku partnerskiego” i na podstawie ekwiwalentności pojęć jest on tożsamy z rejestrowanym związkiem partnerskim zawartym w Polsce. Kwalifikacja ta powinna być dokonywana na etapie stosowania przepisów, a nie ich stanowienia.
Otwarcie polskiego porządku prawnego na związki partnerskie zawarte za granicą wymaga także zmian w krajowej ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. Z 2023 r. poz. 503), dalej jako: PPM. Z uwagi na to, że instytucja związku partnerskiego odbiega od małżeństwa (sposób zawarcia, stosunki majątkowe, stosunki osobiste oraz rozwiązanie) nie powinno mieć miejsca stosowanie przepisów rozdziału XI (sprawy małżeńskie) odpowiednio do osób partnerskich. Z uwagi na instytucjonalny charakter polskiego związku partnerskiego nie jest też trafnym stosowanie art. 67 PPM odpowiednio. Z tego też powodu postulowane było stworzenie odrębnym przepisów PPM, które znalazłyby zastosowanie do instytucji związku partnerskiego.
Ponadto, w celu ujednolicenia sposobu uznawania eksterytorialnej skuteczności zawartych za granicą związków partnerskich i skutków, jakie mogą wywoływać na gruncie przepisów krajowych, zasadne wydaje się podjęcie wzmocnionej współpracy w dziedzinie jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie ustrojów majątkowych par międzynarodowych. Obejmuje ona zarówno sprawy dotyczące małżeńskich ustrojów majątkowych, jak i skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich. Te kwestie są regulowane w rozporządzeniu Rady (UE) 2016/1103 z 24 czerwca 2016 r. wdrażającym wzmocnioną współpracę w dziedzinie jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach dotyczących małżeńskich ustrojów majątkowych (Dz. Urz. UE L 183, s. 1) oraz rozporządzeniu Rady (UE) 2016/1104 z 24 czerwca 2016 r. wdrażającym wzmocnioną współpracę w dziedzinie jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach dotyczących skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich. W przypadku nieprzystąpienia do wzmocnionej współpracy, konieczne jest wprowadzenie odpowiednich norm kolizyjnych w ustawie Prawo prywatne międzynarodowe, określających prawo właściwe dla zawarcia i rozwiązania związku partnerskiego, a także określenia stosunków majątkowych i osobistych pomiędzy osobami w związku partnerskim (o których więcej w poprzedzającym akapicie). Konieczne jest także połączenie jurysdykcji sądowej wynikającej z KPC z powyższymi zmianami oraz przepisów PASC określających wymogi dla cudzoziemca zamierzającego zawrzeć związek partnerski w Polsce.
Z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z kolei wynika, że obowiązkiem państwa jest przyznanie prawa pobytu osobie pozostającej w związku nieformalnym z obywatelem innego państwa członkowskiego tej samej płci (wyrok ETPCz z dnia 23 lutego 2016 r. w sprawie Pajić przeciwko Chorwacji, skarga nr 68453/13) i pozostającej w związku małżeńskim z obywatelem państwa trzeciego tej samej płci (wyrok ETPCz z 30 czerwca 2016 r. w sprawie Taddeucci i McCall przeciwko Włochom z dnia 30 czerwca 2016 r., skarga nr 51362/09, , wyrok TSUE z dnia 5 czerwca 2018 r. w sprawie Coman C-673/16) nawet jeśli prawo krajowe nie przewiduje związków partnerskich czy małżeńskich dla par tej samej płci. Pozostawanie w związku partnerskim powinno wpływać więc na uprawnienia związane z przyznawaniem ochrony międzynarodowej, zezwolenia na pobyt czasowy, na pobyt stały, status rezydenta długoterminowego UE, a także na możliwość skorzystania ze szczególnych uprawnień przyznawanych obywatelom Ukrainy i członkom ich rodzin, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Wpływa także na możliwość skorzystania z prawa do łączenia rodzin – w tym kontekście proponowane zmiany będą zgodne z art. 5 ust. 2 dyrektywy Rady 2003/86/WE z dnia 22 września 2003 r. w sprawie prawa do łączenia rodzin, który wskazuje, że rejestracja związku partnerskiego stanowi jeden z kluczowych dowodów przy ustaleniu, czy osoby wnioskujące o skorzystanie z prawa do łączenia rodzin rzeczywiście łączą związki rodzinne.
Z tego powodu nowelizacji wymaga także ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r. poz. 769, z późn. zm.) w zakresie, w jakim umożliwia legalizację pobytu małżonkom, a także inne ustawy przyznające różnego rodzaju uprawnienia zw. z legalizacją pobytu małżonka (m.in. ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2023 r., poz. 1989), ustawa z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. z 2024 r. poz. 633). W konsekwencji uznania związków partnerskich jako uzasadniających udzielenie pozwolenia na pobyt, pozostawanie w takim związku wpływa też na warunki podjęcia pracy w RP przez cudzoziemca, określone w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 475). Analogicznie do obecnie przewidzianych przez ustawę uprawnień małżonka, z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę powinien być zwolniony także cudzoziemiec będący w uznawanym przez prawo RP związku partnerskim z obywatelem polskim lub cudzoziemcem posiadającym zezwolenie na pobyt, status uchodźcy lub inną podstawę prawną, i posiadający zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium RP udzielone w związku z zawarciem tego związku partnerskiego lub udzielone w ramach tzw. łączenia rodzin.
Inne ustawy
Ustawa wprowadza odpowiednie zmiany wynikowe do innych ustaw, które przyznają różnego rodzaju uprawnienia członkom rodziny, małżonkom czy osobom bliskim, nakładają na te osoby określone obowiązki lub wiążą sytuację pozostawania we wspólnym pożyciu lub w relacji rodzinnej z ochroną praw osób trzecich, poprzez unikanie konfliktu interesów.
I tak:
- ustawa wprowadzająca przyznaje osobom w związku partnerskim prawo pochówku w ustawie z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2024 r., poz. 576),
- ustawa przyznaje osobom w związku partnerskim uprawnienia przewidziane w procedurze administracyjnej, sądowoadministracyjnej, karnej, cywilnej, egzekucyjnej, wykroczeniowej, i innych (to jest umożliwienie pełnienia roli pełnomocniczki/pełnomocnika, a także korzystanie z uprawnień przyznanych członkom najbliższej rodziny),
- dokonano zmian odpowiednich przepisów zakazujących małżonkom i innym członkom rodziny pełnienia funkcji czy piastowania stanowisk, w tym w komisjach, radach konkursowych i innych gremiach;
- wprowadzono wobec osób, które są zobowiązane sporządzać oświadczenia majątkowe, obowiązku uwzględniania w nich majątku wspólnego, o ile osoby pozostające w związku partnerskim zdecydowały się na wspólność majątkową partnerską,
- dokonano odpowiednich zmian w definicji osoby bliskiej w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, oraz w innych ustawach z obszaru ochrony zdrowia,
- dokonano zmian w innych niż wyżej wymienione ustawach z obszaru pomocy społecznej poprzez uwzględnienie w definicjach rodziny osób w związku partnerskim oraz osób, z którymi rodzic dziecka pozostaje w związku partnerskim.
W uwagi na liczbę obszarów, które wymagają nowelizacji czy to poprzez dodanie kategorii “osoby partnerskiej” lub “rejestrowanego związku partnerskiego” konieczne było dokonanie zmian w ponad 230 aktach prawnych. W zdecydowanej większości ustaw wystarczające było dodanie powyższych kategorii w celu uspójnienia polskiego systemu prawnego. W przypadku ustaw, gdzie zmiana miała charakter bardziej systemowy, niż techniczny, najważniejsze aspekty tych zmian zostały opisane powyżej.
Przedkładany projekt ustawy jest zgodny z prawem Unii Europejskiej.
Projektowana ustawa nie podlega notyfikacji zgodnie z trybem przewidzianym w przepisach dotyczących sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych.
Projekt ustawy nie wymaga przedłożenia właściwym instytucjom i organom Unii Europejskiej, w tym Europejskiemu Bankowi Centralnemu, w celu uzyskania opinii, dokonania powiadomienia, konsultacji albo uzgodnienia.
Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2017 r. poz. 248) oraz § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. − Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806) projekt zostanie zamieszczony na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie „Rządowy Proces Legislacyjny”.
[1] https://rm.coe.int/sixth-ecri-report-on-poland/1680ac8c62
[2] https://rm.coe.int/memorandum-na-temat-stygmatyzacji-osob-lgbti-w-polsce/1680a08bb4
[3]https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/Download.aspx?symbolno=E%2FC.12%2FPOL%2FCO%2F7&Lang=en
[4]http://www.napisztestament.org.pl/aktualnosci/tylko-trzynastu-na-stu-polakow-powyzej-50-roku-zycia-napisalo-testament,