Czas pracy, efektywność gospodarki i dobrostan pracowników (m.in. w kontekście zmian cyfrowych i automatyzacji pracy): analiza prawna i porównawcza sytuacji w państwach członkowskich UE (opinia rozpoznawcza na wniosek polskiej prezydencji Rady UE). Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny
Aktualności|
Getting your Trinity Audio player ready...
|
Pełna wersja opinii w wersji angielskiej i polskiej znajduje się pod adresem strony www:
1. Wnioski i zalecenia
1.1 EKES uważa, że czas pracy jest jednym z aspektów pracy, który wywiera największy wpływ na jakość życia (dobrostan) ludzi i ma zasadnicze znaczenie dla skutecznej organizacji działalności gospodarczej. Odpowiednie ustalenia dotyczące czasu pracy mogą zwiększyć stabilność przedsiębiorstw i poprawić ich produktywność. Pogląd ten podzielają partnerzy społeczni. EKES uważa, że definicja skrócenia czasu pracy jako przepracowania mniejszej liczby godzin w okresie rozliczeniowym przy tym samym poziomie wynagrodzenia powinna wyraźnie rozróżniać między krótszymi dniami pracy w formie pracy w niepełnym wymiarze godzin a skumulowanym czasem pracy (tj. taką samą liczbą godzin przepracowanych w mniejszej liczbie dni, np. 4 dni po 10 godzin).
1.2 EKES zauważa, że innowacje technologiczne wynikające z cyfryzacji gospodarki i życia społecznego stwarzają liczne wyzwania i możliwości dla wzrostu gospodarczego i poprawy dobrostanu pracowników. W związku z tym eksperymenty mające na celu skrócenie czasu pracy uzgodnione pomiędzy partnerami społecznymi na szczeblu przedsiębiorstwa na zasadzie dobrowolności mogą poprawić dobrostan fizyczny i psychiczny pracowników.
1.3 EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat wyjaśniający Komisji dotyczący dyrektywy 2003/88/WE. Cel tego instrumentu jest dwojaki: Po pierwsze, przyczynianie się do skutecznego wdrażania, stosowania i egzekwowania istniejącego prawodawstwa wspólnotowego. Po drugie, zwiększenie pewności prawa dla przedsiębiorstw w odniesieniu do zakresu ich obowiązków w zakresie czasu pracy oraz zakresu elastycznego zarządzania.
1.4 Chociaż według danych Eurostatu średni europejski tydzień pracy wynosi mniej niż 37,1 godziny, EKES zauważa, że istnieją znaczne różnice między państwami i sektorami działalności. Dostępne dowody naukowe oparte na projektach pilotażowych wskazują, że może istnieć pozytywny związek między krótszym tygodniem pracy a wydajnością: im krótszy jest średni tydzień pracy, tym wyższa jest wydajność. W tym kontekście należy dokładniej zbadać sektorowe eksperymenty i projekty pilotażowe dotyczące związku między skróconym tygodniem pracy a wydajnością. Zróżnicowane eksperymenty związane ze skracaniem czasu pracy w poszczególnych krajach wywołują różne skutki i wymagają różnych rozwiązań. Ogólnie rzecz biorąc, eksperymenty te oceniono jako bardzo pozytywne pod względem poprawy dobrostanu pracowników i zwiększenia wydajności, chociaż istnieją znaczne różnice między sektorami, przedsiębiorstwami i państwami.
1.5 EKES przyznaje, że sektorowy i zakładowy charakter większości tych doświadczeń umożliwił promowanie takich praktyk w drodze rokowań zbiorowych. Komitet uważa, że partnerzy społeczni są kluczowymi podmiotami propagującymi środki zapewniające przyjęcie przez jak największą liczbę sektorów i przedsiębiorstw rozwiązań, jakie uznają za odpowiednie. Należy jednak pamiętać, że nie we wszystkich krajach ani we wszystkich sektorach partnerzy społeczni mają taką samą zdolność do zawierania tego rodzaju porozumień. EKES uważa, że należy zachęcać instytucje UE i państwa członkowskie do tworzenia, w formie zachęt lub przepisów, korzystnych warunków dla sektorów i/lub przedsiębiorstw pragnących przetestować lub przyjąć takie rozwiązania. W żadnym wypadku nie należy tego rozumieć jako wezwania do ponownego zwiększenia pracy w niepełnym wymiarze godzin, zwłaszcza niechcianej pracy w niepełnym wymiarze godzin, która ma negatywny wpływ na płace i emerytury.
1.6 EKES zachęca do wprowadzenia elastycznych form organizacji czasu pracy, aby uwzględnić sytuację różnych słabszych grup społecznych, z gwarancjami godnej pracy, które mogą obejmować większe samostanowienie. Badania naukowe pokazują skuteczność zarządzania czasem pracy uwzględniającego potrzeby pracowników na różnych etapach życia i sprzyjającego równowadze między życiem zawodowym a prywatnym. Oprócz innych zalet, modele elastycznego zarządzania czasem pracy pozwalają m.in. uwzględnić inne potrzeby, takie jak szkolenie lub doskonalenie zawodowe, oraz bardziej stopniowe przechodzenie na emeryturę pracowników, którzy w przeciwnym razie mogliby całkowicie opuścić rynek pracy. Należy uważnie monitorować wpływ na wynagrodzenia i uprawnienia emerytalne.
1.7 EKES zauważa, że większość przedsiębiorstw organizuje czas pracy zgodnie z obowiązującymi przepisami unijnymi i krajowymi, w tym z uwzględnieniem odstępstw. Każdy brak zgodności z obowiązującymi zasadami powinien zostać wyeliminowany. Partnerzy społeczni na wszystkich poziomach mają do odegrania ważną rolę w omawianiu elastycznych rozwiązań, w tym dotyczących skrócenia czasu pracy. EKES uważa, że partnerzy społeczni potrzebują aktywnej zachęty i wsparcia, za pomocą wszelkich niezbędnych środków, aby zwiększyć korzyści w zakresie zdrowia, równowagi między życiem zawodowym a prywatnym i efektywności wynikające z krótszego lub bardziej elastycznego czasu pracy.
1.8 Zdecydowanie przekonany o wartości dodanej wprowadzenia nowych modeli elastycznej organizacji pracy uzgodnionych przez partnerów społecznych, w tym czterodniowego tygodnia pracy lub skrócenia czasu pracy, EKES zaleca również ich propagowanie w celu wspierania większej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Elastyczna organizacja czasu pracy zapewnia równowagę między zainteresowaniem pracodawców zwiększeniem wydajności a zainteresowaniem pracowników poprawą równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz poczuciem wpływu na organizację czasu pracy. Ma to kluczowe znaczenie dla przyciągania i zatrzymywania talentów w przedsiębiorstwach.
1.9 EKES zwraca uwagę na projekt pilotażowy Eurofound dotyczący skrócenia czasu pracy: „Skrócenie czasu pracy z naciskiem na czterodniowy tydzień pracy”, który w pierwszych wnioskach stwierdza: „Skrócony czas pracy zwiększa wydajność, poprawia zdrowie psychiczne i zmniejsza stres, a także jest kluczem do trwałej równowagi w obecnym kontekście transformacji cyfrowej. Przyczynia się również do zapobiegania chorobom związanym z pracą i do poprawy ogólnego dobrostanu osób pracujących”. W związku z tym EKES podkreśla pozytywne skutki skrócenia czasu pracy dla społeczeństwa, takie jak odnowa demograficzna, równość płci, zmniejszenie obciążeń dla systemu opieki zdrowotnej i potencjalne utrzymanie pracowników w świecie pracy przez dłuższy czas. Czynniki te tworzą korzystne środowisko sprzyjające kreatywności i innowacjom. Dobre środowisko społeczne przynosi korzyści nie tylko państwu, ale także przedsiębiorstwom i pracownikom.