Projekt nowelizacji Kodeksu pracy, przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) i wpisany do Wykazu Prac Legislacyjnych Rządu 13 stycznia 2025 r., dotyczy przede wszystkim aktualizacji definicji mobbingu oraz implementacji dyrektyw unijnych dotyczących ochrony pracowników przed przemocą i szkodliwymi czynnikami środowiskowymi.

Główny powód zmian to fakt, że definicje przemocowych zachowań w miejscu pracy nie były modyfikowane od ponad 20 lat i stały się niejasne lub niedostosowane do współczesnych realiów, co utrudnia skuteczne egzekwowanie prawa i równe traktowanie stron stosunku pracy.

Projekt ustawy ma na celu uporządkowanie definicji przemocy w miejscu pracy, aby przepisy były jaśniejsze i lepiej zrozumiałe zarówno dla pracodawców, jak i pracowników, wzmacniając ochronę godności i dóbr osobistych zatrudnionych.

Projekt również ma na celu wdrożenie unijnej Dyrektywy Rady 2004/113/WE z dnia 13 grudnia 2004 r. o równym traktowaniu kobiet i mężczyzn oraz uporządkowanie przepisów, wzmacniając ich funkcję kompensacyjną i odstraszającą w przypadku naruszenia zakazu dyskryminacji.

Rewolucja w definicji mobbingu

Obecną definicję mobbingu można znaleźć w art. 94³ ustawy Kodeks Pracy. Definicja mobbingu jest złożona, a pracownik musi udowodnić wszystkie jej elementy, które mają charakter ocenny. Szczególnie trudna jest ocena uporczywości i długotrwałości, które należy analizować indywidualnie w każdej sprawie.

Co wprowadza nowy projekt zmiany ustawy KP?

1. Uproszczenie i ujednoznacznienie definicji

Zgodnie z brzmieniem projektu, podstawową cechą mobbingu będzie uporczywe nękanie pracownika – przy czym bez intencjonalności sprawcy i niezależnie od wystąpienia skutku. Wykluczone zostają zachowania incydentalne i jednorazowe.

2. Model „racjonalnej ofiary”

Wprowadzony zostaje model ofiary oceniającej zachowania zawodowe w sposób obiektywny –  co ma oddzielić rzeczywiste nękanie od subiektywnego postrzegania sytuacji.

3. Rozszerzenie odpowiedzialności sprawców

Mobberem będzie nie tylko przełożony, ale także inni pracownicy (włącznie z osobami zatrudnionymi na umowy zlecenia lub kontrakty menedżerskie). Za mobbera będzie uznana nie tylko osoba bezpośrednio dopuszczająca się niewłaściwych zachowań, ale także ta, która je zleca lub do nich podżega.

Środki i ochrona pracowników

Zgodnie z Kodeksem Pracy, pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi. Ustawa nie precyzuje jednak tych działań. Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo podkreślają, że obowiązek pracodawcy w zakresie przeciwdziałania mobbingowi nie może ograniczać się tylko do reagowania na już stwierdzone przypadki. Pracodawca powinien podejmować skuteczne i konkretne działania zapobiegawcze, by do mobbingu w ogóle nie dochodziło.

Proponowane zmiany ustawy:

1. Wyższe zadośćuczynienie

Wysokość minimalnego zadośćuczynienia ma wynosić co najmniej 6‑krotność miesięcznego wynagrodzenia poszkodowanego (obecnie wynosi kwotę miesięcznego minimalnego wynagrodzenia za pracę). Ma to działać odstraszająco i zwiększać skuteczność ochrony pracowników.

2. Rozszerzenie obowiązków pracodawcy

Wprowadzenie obowiązku ochrony godności i dóbr osobistych pracownika, ze szczególnym uwzględnieniem sześciu form nękania określonych w klasyfikacji Heinza Leymanna, jako element kodeksowych obowiązków pracodawcy.

3. Wzmocnienie roli procedur wewnątrzzakładowych

Projekt wymaga, by regulaminy pracy lub odpowiednie obwieszczenia jednoznacznie określały zasady zapobiegania mobbingowi i dyskryminacji.

Pracodawca będzie musiał wprowadzić politykę antymobbingową – opisującą procedury prewencyjne, wykrywanie i reakcji na sytuacje mobbingu oraz dyskryminacji, wraz z mechanizmami wsparcia dla ofiar. Zwolnienie z odpowiedzialności cywilnej nastąpi, jeśli mobbing pochodzi od osób poza kierownictwem firmy, a pracodawca skutecznie wdrożył odpowiednie działania antymobbingowe.

Etapy legislacyjne i dalsze kroki

Obecnie projekt jest na etapie opiniowania i konsultacji publicznych. 26 lutego 2025 odbyła się konferencja podsumowująca pierwszy etap konsultacji, z udziałem ministrów, organizacji pracowniczych i PIP. Po zakończeniu konsultacji dokument przejdzie kolejne etapy: Komitet Rady Ministrów, Komisja Prawnicza, Rada Ministrów, a następnie trafi do Sejmu.

Jeśli nowe przepisy zostaną przyjęte, polskie prawo pracy zyska nowoczesny, skuteczniejszy arsenał do ochrony godności i bezpieczeństwa pracowników – dostosowany do rynkowych i społecznych realiów XXI wieku.

Aktualny status prac nad projektem ustawy można śledzić na stronie https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12393651/katalog/13106707#13106707

Autor tekstu: Iryna Mikhalap

Projekty ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy: https://www.gov.pl/web/premier/projekty-ustawy-o-zmianie-ustawy–kodeks-pracy

Projekt nowelizacji przypisów: https://www.deloitte.com/pl/pl/services/legal/perspectives/strefa-pracodawcy/mobbing-pojawil-sie-projekt-nowelizacji-przepisow.html

Zmiany w Kodeksie pracy 2025: https://www.infor.pl/prawo/nowosci-prawne/6833501,zmiany-w-kodeksie-pracy-2025-mobbing-dyskryminacja-molestowanie-kiedy-nowe-przepisy-wejda-w-zycie.html