W dniu 8 września 2025 roku członkowie Fundacji Swobód Obywatelskich Auxiliator mieli przyjemność uczestniczyć w publicznym przesłuchaniu kandydatów na stanowisko Prezesa Najwyższej Izby Kontroli. Wydarzenie odbyło się w Sali im. Henryka Wujca w Sejmie RP, pod patronatem Marszałka Sejmu Szymona Hołowni oraz Marszałek Senatu Małgorzaty Kidawy-Błońskiej. Było to pierwsze w historii publiczne przesłuchanie kandydatów ubiegających się o funkcję Prezesa NIK.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele związków zawodowych, środowisk naukowych, organizacji przedsiębiorców i pracodawców, a także organizacji pozarządowych. Jako organizacja społeczna mieliśmy możliwość zadania pytań obu kandydatom.

Na stanowisko Prezesa NIK zgłoszeni zostali:

• Tadeusz Dziuba – zgłoszony przez grupę posłów Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość,
• Mariusz Haładyj – zgłoszony przez Marszałka Sejmu Szymona Hołownię.

Po wystąpieniach wprowadzających Marszałka Sejmu i Marszałek Senatu kandydaci przedstawili swoje wizje kierowania Najwyższą Izbą Kontroli.

Tadeusz Dziuba zwrócił uwagę na konieczność zmian w strukturze Kolegium NIK, w tym wykluczenie z jego składu Dyrektora Generalnego. Zaproponował utworzenie nowego organu – Prezydium NIK, złożonego z Prezesa i Wiceprezesów, które miałoby uzyskać nowe uprawnienia. Podkreślił również potrzebę zmian ustawowych, np. wprowadzenia możliwości powoływania przez Marszałka Sejmu zastępców Prezesa NIK w przypadku jego bezczynności. Opowiedział się także za likwidacją stanowiska Radcy Prezesa NIK oraz ograniczeniem kompetencji Dyrektora Generalnego. Wśród zmian organizacyjnych postulował zniesienie dodatków specjalnych dla kontrolerów i opracowanie systemu oceny ich pracy.

Mariusz Haładyj skoncentrował się na racjonalizacji administracji. Przedstawił dziesięć priorytetów, które jego zdaniem, powinny stać się podstawą działań Prezesa NIK. Wśród nich znalazły się m.in. planowanie oparte na analizie ryzyka, współpraca partycypacyjna, transformacja cyfrowa oraz monitorowanie skuteczności działań. Podkreślił wagę bezstronności, przejrzystości i niezależności NIK od wpływów politycznych. Wskazał również na potrzebę lepszej kontroli w obszarze zamówień publicznych oraz problem gromadzenia danych o obywatelach. Zasugerował również konieczność odnowy pokoleniowej w instytucji – zauważając, że udział pracowników poniżej 40. roku życia jest obecnie zbyt niski.

Następnie rozpoczęła się część pytań kierowanych do kandydatów. Fundacja Auxiliator zadała następujące pytania:

1. Jak miałyby wyglądać kryteria oceny bezczynności Prezesa NIK oraz kto byłby odpowiedzialny za ich weryfikację? (do Tadeusza Dziuby)
2. Jakie przesłanki stoją za propozycją likwidacji stanowiska Radcy Prezesa? Czy nie wpłynie to negatywnie na efektywność pracy instytucji i jak mogą to odebrać związki zawodowe? (do Tadeusza Dziuby)
3. Czy zamierza Pan korzystać z uprawnienia do składania wniosków do Trybunału Konstytucyjnego, a jeśli tak – w jakim zakresie? (do Mariusza Haładyja)

W odpowiedzi na pierwsze pytanie Tadeusz Dziuba odwołał się do doświadczeń poprzednich prezesów NIK, podkreślając, że kwestie szczegółowe powinny zostać określone ustawowo. Na drugie pytanie wskazał, że stanowisko Radcy Prezesa nie jest jego zdaniem niezbędne, gdyż nie uczestniczy on bezpośrednio w działaniach kontrolnych. Uznał je za stanowisko o charakterze synekury, które należy zlikwidować. Na trzecie pytanie skierowane do Mariusza Haładyja nie uzyskaliśmy odpowiedzi.

Nagranie z przesłuchania dostępne jest na oficjalnym profilu Sejmu RP na platformie YouTube.

https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/komunikat.xsp?documentId=7E86C95F6CEFE0B5C1258CFF003F807C

https://www.youtube.com/watch?v=8AdRhSodCfs

https://www.senat.gov.pl/aktualnoscilista/art,17044,publiczne-przesluchanie-kandydatow-na-stanowisko-prezesa-najwyzszej-izby-kontroli.html

Serdecznie dziękujemy Kancelarii Sejmu za zaproszenie nas do udziału w tym wydarzeniu i życzymy powodzenia obu kandydatom.

Zespół Fundacji Swobód Obywatelskich Auxiliator